Trong bối cảnh Thành phố đang đẩy mạnh xây dựng Chính quyền đô thị và thực hiện Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, việc ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu cấp thiết để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước mà còn là giải pháp đột phá trong công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Tại Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp Thành phố (Ban Quản lý), công tác này đang được triển khai quyết liệt, đặc biệt tập trung vào cải cách hành chính tại bộ phận Văn phòng và Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả.

1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của công nghệ trong kiểm soát quyền lực

Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là: “Đẩy mạnh việc ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản lý nhà nước, quản lý xã hội, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực”. Điều 5 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 cũng quy định nguyên tắc “Công khai, minh bạch về tổ chức và hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị”.

Thực tiễn cho thấy, tham nhũng, tiêu cực thường nảy sinh ở những khâu, những quy trình thiếu tính minh bạch, nơi sự tiếp xúc trực tiếp giữa cán bộ thực thi công vụ và người dân, doanh nghiệp còn nhiều, tạo kẽ hở cho cơ chế “xin – cho”. Do đó, việc chuyển đổi mô hình quản lý từ phương thức truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu số và quy trình điện tử là giải pháp căn cơ để “nhốt quyền lực trong lồng cơ chế”, giảm thiểu sự can thiệp chủ quan của con người.

2. Số hóa quy trình giải quyết thủ tục hành chính: Giải pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa

Là cơ quan quản lý nhà nước trực tiếp đối với các khu chế xuất, khu công nghiệp – nơi tập trung nguồn lực đầu tư lớn, bộ phận “Một cửa” tại Ban Quản lý giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Việc triển khai Dịch vụ công trực tuyến toàn trình (mức độ 3, mức độ 4) cần được xem là nhiệm vụ chính trị hàng đầu.

Thông qua hệ thống một cửa điện tử, toàn bộ quá trình từ tiếp nhận hồ sơ, thụ lý, luân chuyển đến trả kết quả đều được thực hiện trên môi trường mạng. Điều này mang lại hiệu quả kép trong công tác phòng chống tham nhũng:

Thứ nhất, công khai, minh bạch hóa quy trình. Mọi trạng thái xử lý hồ sơ đều được cập nhật công khai. Doanh nghiệp và nhà đầu tư có thể tra cứu, giám sát tiến độ giải quyết thủ tục của mình. Điều này triệt tiêu tình trạng cán bộ cố tình gây khó khăn, kéo dài thời gian xử lý hồ sơ để trục lợi hoặc nhũng nhiễu.

Thứ hai, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát nội bộ. Hệ thống phần mềm quản lý sẽ tự động ghi nhận “dấu vết số” về thời gian và nội dung xử lý của từng chuyên viên, lãnh đạo phòng ban. Việc này giúp Lãnh đạo Ban dễ dàng phát hiện các điểm nghẽn, các hồ sơ trễ hạn để yêu cầu giải trình, làm rõ trách nhiệm, từ đó ngăn chặn kịp thời các hành vi tiêu cực.

3. Hiện đại hóa công tác Văn phòng: Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí

Bên cạnh công tác phòng chống tham nhũng, việc ứng dụng khoa học công nghệ tại Văn phòng Ban Quản lý còn góp phần quan trọng vào việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí theo đúng tinh thần Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2013.

Việc triển khai hệ thống quản lý văn bản và điều hành (E-Office), tích hợp chữ ký số đã thay đổi căn bản lề lối làm việc. Thay vì lưu chuyển văn bản giấy tốn kém chi phí in ấn, văn phòng phẩm và diện tích lưu trữ, các văn bản (trừ văn bản mật) được xử lý hoàn toàn trên môi trường điện tử. Mô hình “Văn phòng không giấy” không chỉ tiết kiệm ngân sách nhà nước mà còn rút ngắn đáng kể thời gian luân chuyển thông tin, nâng cao năng suất lao động của đội ngũ công chức. Sự lãng phí về thời gian lao động và cơ hội của doanh nghiệp cũng được giảm thiểu tối đa khi thủ tục hành chính được giải quyết nhanh gọn.

4. Phương hướng và nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới

Để công tác chuyển đổi số thực sự trở thành công cụ hữu hiệu trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí tại Ban Quản lý, cần tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:

Một là, tiếp tục hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành về quản lý đầu tư, quy hoạch, xây dựng, môi trường, lao động. Đẩy mạnh việc kết nối, chia sẻ dữ liệu với các Sở, ban, ngành Thành phố theo Nghị định số 47/2020/NĐ-CP để phục vụ công tác quản lý và đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Hai là, tăng cường sử dụng các kênh tương tác số (Cổng thông tin điện tử, ứng dụng di động,…) để tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của doanh nghiệp về thái độ, đạo đức công vụ của cán bộ, công chức. Đảm bảo mọi phản ánh đều được ghi nhận và xử lý công khai.

Ba là, nâng cao nhận thức và năng lực số cho đội ngũ cán bộ, công chức, đặc biệt là vai trò tiên phong của công chức trẻ. Mỗi cán bộ công chức phải nhận thức rõ chuyển đổi số không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà là vấn đề về tư duy quản lý, về đạo đức công vụ trong thời đại mới.

Việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số tại Ban Quản lý là yêu cầu bắt buộc để phù hợp với xu thế phát triển chung của toàn xã hội. Đây chính là công cụ sắc bén để xây dựng một nền hành chính phục vụ chuyên nghiệp, hiện đại, liêm chính; góp phần xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, lành mạnh, đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của Thành phố.