Cải cách hành chính (CCHC) được xác định là một trong những khâu đột phá chiến lược nhằm hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, địa phương. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, kỷ cương, công khai, minh bạch, phục vụ nhân dân và doanh nghiệp. Trên tinh thần đó, việc gắn CCHC với nâng cao Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), đặc biệt trong quản lý các dự án thứ cấp tại các khu chế xuất (KCX), khu công nghiệp (KCN) ở Thành phố Hồ Chí Minh, có ý nghĩa thiết thực, góp phần củng cố môi trường đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Hoàn thiện thể chế và chương trình cải cách hành chính – nền tảng nâng cao PCI

Thực hiện Nghị quyết số 76/NQ-CP ngày 15/7/2021 của Chính phủ Việt Nam ban hành Chương trình tổng thể CCHC nhà nước giai đoạn 2021–2030, các bộ, ngành và địa phương đã tập trung triển khai đồng bộ sáu nội dung cải cách, trong đó cải cách thủ tục hành chính và xây dựng chính quyền điện tử, chính quyền số được xác định là nhiệm vụ trọng tâm.

Song song đó, Nghị quyết số 68/NQ-CP về Chương trình cắt giảm, đơn giản hóa quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh giai đoạn 2020–2025 đặt mục tiêu giảm tối thiểu 20% số quy định và 20% chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Đối với Thành phố Hồ Chí Minh – trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước – việc thực hiện nghiêm túc các nghị quyết này đã góp phần cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý nhà nước.

Trong lĩnh vực đầu tư tại KCX, KCN, khung pháp lý quan trọng bao gồm Luật Đầu tư năm 2025, Luật Doanh nghiệp năm 2020 và Nghị định số 35/2022/NĐ-CP của Chính phủ quy định về quản lý khu công nghiệp và khu kinh tế. Các văn bản này tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc thu hút và quản lý các dự án thứ cấp, đồng thời phân định cụ thể thẩm quyền của Ban Quản lý các KCN, KCX trong giải quyết thủ tục đầu tư, xây dựng, lao động và môi trường.

Cải cách hành chính trong quản lý dự án thứ cấp – tác động trực tiếp đến PCI

Các dự án thứ cấp tại KCX, KCN – tức các dự án của nhà đầu tư thuê lại đất, nhà xưởng trong khu – có vai trò quan trọng trong tạo việc làm, gia tăng giá trị sản xuất công nghiệp và xuất khẩu. Quá trình tiếp nhận, thẩm định, cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, chấp thuận chủ trương đầu tư, thẩm định thiết kế xây dựng, đánh giá tác động môi trường… nếu được thực hiện nhanh chóng, minh bạch sẽ trực tiếp tác động đến các chỉ số thành phần của PCI như: gia nhập thị trường, chi phí thời gian, tính minh bạch, chi phí không chính thức và tính năng động của chính quyền.

Trong những năm qua, Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (HEPZA) đã đẩy mạnh cơ chế “một cửa, một cửa liên thông” trong giải quyết thủ tục hành chính cho nhà đầu tư thứ cấp. Việc ứng dụng dịch vụ công trực tuyến, số hóa hồ sơ, công khai quy trình, thời hạn giải quyết trên cổng thông tin điện tử đã giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý hồ sơ, giảm chi phí đi lại và tiếp xúc trực tiếp của doanh nghiệp.

Đồng thời, HEPZA chủ động phối hợp với các sở, ngành liên quan nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho doanh nghiệp trong quá trình triển khai dự án, đặc biệt là các thủ tục về đất đai, phòng cháy chữa cháy, môi trường và cấp phép xây dựng. Cách làm này góp phần nâng cao chỉ số “tính năng động và tiên phong của chính quyền địa phương” – một trong những tiêu chí quan trọng trong đánh giá PCI hằng năm do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam công bố.

Gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả PCI và hiệu quả thu hút đầu tư

Thực tiễn cho thấy, nơi nào người đứng đầu quyết liệt chỉ đạo CCHC, nơi đó môi trường đầu tư được cải thiện rõ nét. Do đó, việc gắn kết quả PCI với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tập thể, cá nhân lãnh đạo cơ quan, đơn vị là giải pháp cần thiết. Đối với lĩnh vực quản lý KCX, KCN, cần xác định rõ trách nhiệm của từng phòng, ban chuyên môn trong xử lý hồ sơ dự án thứ cấp, tránh tình trạng đùn đẩy, chồng chéo.

Bên cạnh đó, việc tăng cường đối thoại định kỳ giữa Ban Quản lý và cộng đồng doanh nghiệp trong các KCX, KCN sẽ giúp kịp thời nắm bắt khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn. Thông qua cơ chế phản hồi hai chiều, các kiến nghị về thủ tục hành chính, chi phí tuân thủ hay những bất cập trong quy định pháp luật có thể được tổng hợp, đề xuất cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, qua đó góp phần hoàn thiện thể chế.

Định hướng nâng cao chất lượng cải cách hành chính trong thời gian tới

Để CCHC thực sự trở thành động lực nâng cao PCI và thu hút hiệu quả các dự án thứ cấp tại KCX, KCN Thành phố Hồ Chí Minh, cần tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm:

Thứ nhất, tiếp tục rà soát, chuẩn hóa và đơn giản hóa quy trình giải quyết thủ tục đầu tư, xây dựng, môi trường trong khu công nghiệp theo hướng đồng bộ, liên thông và số hóa toàn diện.

Thứ hai, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung giữa Ban Quản lý và các sở, ngành, bảo đảm nguyên tắc “một lần cung cấp thông tin”, giảm tối đa yêu cầu doanh nghiệp nộp lại hồ sơ đã có trong hệ thống.

Thứ ba, tăng cường công khai, minh bạch thông tin quy hoạch, quỹ đất, hạ tầng kỹ thuật trong các KCX, KCN để nhà đầu tư chủ động nghiên cứu, lựa chọn phương án đầu tư phù hợp.

Thứ tư, chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức theo hướng chuyên nghiệp, am hiểu pháp luật và có kỹ năng hỗ trợ doanh nghiệp, đáp ứng yêu cầu hội nhập và chuyển đổi số.

Cải cách hành chính gắn với nâng cao chỉ số PCI trong quản lý các dự án thứ cấp tại các khu chế xuất và khu công nghiệp không chỉ là yêu cầu về mặt quản lý nhà nước, mà còn là giải pháp chiến lược nhằm tăng cường sức hấp dẫn đầu tư của Thành phố Hồ Chí Minh. Khi thủ tục được đơn giản hóa, môi trường kinh doanh minh bạch và chính quyền thực sự đồng hành cùng doanh nghiệp, các KCX, KCN sẽ tiếp tục phát huy vai trò là động lực tăng trưởng quan trọng, đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của Thành phố và cả nước.