Ngày 03/4/2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký ban hành Chỉ thị số 12/CT-TTg về việc tăng cường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả và trách nhiệm trong công tác đấu thầu. Đây là văn bản chỉ đạo đặc biệt quan trọng nhằm thiết lập lại kỷ cương, minh bạch hóa môi trường đầu tư công và mua sắm nhà nước.

Theo Chỉ thị, thời gian qua, pháp luật về đấu thầu đã liên tục được sửa đổi, bổ sung nhằm tháo gỡ khó khăn và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Tuy nhiên, thực tế triển khai tại một số nơi vẫn còn tình trạng tiêu cực, tham nhũng, dàn xếp, thông thầu và chuyển nhượng thầu trái pháp luật. Nhiều hợp đồng thực hiện chậm tiến độ, kém chất lượng. Đáng chú ý, một số cơ quan, đơn vị còn mang tâm lý e ngại, lúng túng, chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm được phân cấp.

Để khắc phục triệt để các tồn tại và xây dựng một môi trường đấu thầu minh bạch, hiệu quả, 6 giải pháp trọng tâm sau đây thường được Chính phủ nhấn mạnh nhằm "làm sạch" hoạt động đầu tư và mua sắm công:

1. Xử lý vi phạm "không có vùng cấm", xóa bỏ cơ chế "xin - cho" Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm toàn diện trong công tác đấu thầu thuộc phạm vi quản lý, không đùn đẩy, né tránh và không làm phát sinh cơ chế “xin - cho”. Chỉ thị nhấn mạnh yêu cầu kiểm tra, giám sát thường xuyên nhằm kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi trục lợi, tham nhũng, lợi dụng chức vụ quyền hạn, bảo đảm nguyên tắc “không có vùng cấm”, “không có ngoại lệ”.

2. Quản lý chặt chỉ định thầu, chấm dứt "cài cắm" tiêu chí và nâng khống giá

- Về giá thầu và hồ sơ mời thầu: Phải khảo sát kỹ lưỡng để xác định đúng, đủ chi phí, nghiêm cấm mọi hành vi nâng khống giá gói thầu. Hồ sơ mời thầu phải bảo đảm tính cạnh tranh, minh bạch, khắc phục triệt để tình trạng xây dựng tiêu chí mang tính định hướng, tạo lợi thế cho một số nhà thầu cụ thể.

- Về chỉ định thầu: Nghiêm cấm việc lợi dụng quy định nhằm mục đích trao thầu cho các nhà thầu, nhà đầu tư “thân hữu, quen thuộc”, làm thất thoát ngân sách và tạo lợi ích nhóm. Chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm xác định năng lực của nhà thầu khi áp dụng hình thức này.

3. Kiểm soát chặt hợp đồng, chống "bán thầu" và nâng khống khối lượng Quá trình thực hiện hợp đồng phải được giám sát nghiêm ngặt, quản lý chặt chẽ việc tạm ứng và thu hồi tạm ứng. Chỉ thị yêu cầu:

- Tuyệt đối không để xảy ra việc chuyển nhượng thầu (bán thầu) trái phép hoặc sử dụng nhà thầu phụ sai quy định.

- Nghiêm cấm chủ đầu tư thông đồng với nhà thầu và đơn vị tư vấn để hợp thức hóa hồ sơ, tăng khống khối lượng nghiệm thu nhằm rút ruột công trình.

- Tăng cường trách nhiệm của tư vấn giám sát, tư vấn quản lý dự án; các đơn vị này phải chịu trách nhiệm trước pháp luật nếu để xảy ra sai sót.

- Với các hợp đồng sử dụng ngoại tệ, phải có biện pháp kiểm soát rủi ro biến động tỷ giá.

4. Siết chặt dự án hình thức BT (Xây dựng - Chuyển giao) Không đề xuất triển khai dự án BT đối với các công trình có thể thực hiện bằng vốn đầu tư công hoặc thu hút tư nhân. Nếu dùng quỹ đất thanh toán, phải xác định rõ vị trí, diện tích và giá trị quỹ đất ngay khi lập dự án để tránh nguy cơ thất thoát và phát sinh lãi vay chậm thanh toán.

5. Xử lý nghiêm hành vi cố tình khiếu nại sai sự thật Chỉ thị yêu cầu giải quyết kịp thời, thấu đáo các kiến nghị hợp lệ của nhà thầu. Đồng thời, chỉ đạo xử lý nghiêm các nhà thầu, nhà đầu tư cố tình kiến nghị sai sự thật nhằm mục đích kéo dài thời gian, cản trở hoạt động đấu thầu.

6. Đẩy mạnh chuyển đổi số và mua sắm tập trung

- Yêu cầu cập nhật đầy đủ, chính xác kết quả thực hiện hợp đồng, uy tín của nhà thầu và thông tin xử lý vi phạm lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

- Đẩy mạnh mua sắm tập trung đối với hàng hóa, dịch vụ sử dụng thường xuyên, số lượng lớn nhằm tiết kiệm ngân sách.

Nhằm đảm bảo Chỉ thị đi vào thực tiễn, công tác thanh tra, kiểm tra sẽ được chú trọng, đặc biệt tập trung vào các gói thầu quan trọng, dự án chỉ định thầu lớn hoặc có nhiều kiến nghị, khiếu nại. Bên cạnh đó, Thủ tướng cũng yêu cầu tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác đấu thầu.

Bộ Tài chính được giao nhiệm vụ theo dõi, đôn đốc quá trình thực hiện, đồng thời tiếp tục nghiên cứu nâng cấp Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia bảo đảm an toàn, bảo mật và đáp ứng tốt yêu cầu chuyển đổi số trong quản lý nhà nước./.