Ngày 11 tháng 12 năm 2025, Quốc hội đã ban hành Luật Đầu tư (Luật số 143/2025/QH15), đánh dấu bước cải cách thể chế quan trọng với trọng tâm xóa bỏ cơ chế “tiền kiểm”, chuyển mạnh sang “hậu kiểm”, qua đó kiến tạo môi trường đầu tư minh bạch, thông thoáng và hiệu quả hơn. Luật được xác định là nền tảng pháp lý quan trọng, tạo động lực để Thành phố Hồ Chí Minh và Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp Thành phố (Hepza) đẩy nhanh chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút các dòng vốn đầu tư chất lượng cao.

Luật Đầu tư năm 2025 được xây dựng trên cơ sở quán triệt sâu sắc các chủ trương, định hướng lớn của Đảng tại Nghị quyết Đại hội XIII, đặc biệt là tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30 tháng 4 năm 2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, nhằm tháo gỡ vướng mắc về thủ tục hành chính, hoàn thiện chính sách ưu đãi đầu tư theo hướng linh hoạt, phù hợp với mục tiêu phát triển công nghệ cao, kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo. Xuyên suốt các quy định của Luật là quan điểm phân cấp, phân quyền mạnh mẽ theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm”, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Luật Đầu tư năm 2025 gồm 07 Chương, 52 Điều và 04 Phụ lục, dự kiến có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 3 năm 2026, với nhiều điểm đổi mới mang tính đột phá. Luật đánh dấu bước tiến quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và thiết lập các cơ chế ưu tiên đặc thù, qua đó góp phần xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, thông thoáng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Các nội dung đổi mới trọng tâm của Luật được thể hiện thông qua 08 nhóm vấn đề chính sau đây:

Thứ nhất, thu hẹp tối đa dự án phải chấp thuận chủ trương đầu tư

Luật chỉ giữ lại thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án thuộc lĩnh vực đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh, môi trường hoặc hạ tầng, nhạy cảm (Điều 24). Nhiều dự án đã qua sàng lọc cạnh tranh hoặc có tính chất đặc thù được bãi bỏ thủ tục này, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị đầu tư và đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án.

Thứ hai, phân cấp, phân quyền mạnh mẽ

Luật chuyển toàn bộ dự án trước đây thuộc thẩm quyền Quốc hội sang Thủ tướng Chính phủ, đồng thời giao thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thay vì Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Quốc hội chỉ giữ vai trò quyết định đối với các dự án áp dụng cơ chế, chính sách đặc thù vượt khung pháp luật hiện hành (Điều 25). Cùng với đó, Luật cho phép chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời với chấp thuận nhà đầu tư trong một số trường hợp, tháo gỡ vướng mắc kéo dài trong thực tiễn (Điều 23).

Thứ ba, thiết lập cơ chế “Luồng xanh” – thủ tục đầu tư đặc biệt

Luật lần đầu tiên luật hóa cơ chế “luồng xanh”, thủ tục đầu tư đặc biệt, cho các dự án tại khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu thương mại tự do và các khu chức năng trong khu kinh tế (Điều 28). Theo cơ chế này, nhà đầu tư có thể đăng ký đầu tư mà không phải trải qua hàng loạt thủ tục tiền kiểm như chấp thuận chủ trương, thẩm định công nghệ, đánh giá tác động môi trường, cấp phép xây dựng hay thẩm duyệt phòng cháy, chữa cháy. Ban Quản lý các khu chế xuất, khu công nghiệp, khu công nghệ cao sẽ là đầu mối thực hiện, trong khi nhà đầu tư tự cam kết tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn pháp luật. Đây được xem là bước chuyển căn bản từ tư duy “quản lý” sang “phục vụ”.

Thứ tư, tạo thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài

Luật cho phép nhà đầu tư nước ngoài được thành lập tổ chức kinh tế trước khi thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (Điều 19). Quy định này giúp các doanh nghiệp FDI sớm có tư cách pháp lý để thực hiện các giao dịch dân sự cần thiết, rút ngắn thời gian gia nhập thị trường và giảm thiểu rủi ro pháp lý trong giai đoạn chuẩn bị dự án.

Thứ năm, đổi mới chính sách ưu đãi và hỗ trợ đầu tư

Một trong những thay đổi nổi bật là việc bổ sung nhóm ngành nghề ưu đãi đầu tư. Luật đã mở rộng phạm vi ưu đãi đối với những lĩnh vực được xem là động lực của nền kinh tế số và kinh tế tri thức. Ưu đãi đầu tư tập trung vào bốn trụ cột: công nghệ và đổi mới sáng tạo; kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế số; tham gia chuỗi giá trị toàn cầu; phát triển hạ tầng và an sinh xã hội (Điều 14, 15). Việc chỉ quy định các vấn đề khung mang tính nguyên tắc giúp Chính phủ chủ động điều chỉnh linh hoạt chính sách theo từng thời kỳ, đồng thời tạo cơ chế để rà soát, thu hẹp các ngành nghề không còn phù hợp, đảm bảo tính trọng tâm, trọng điểm của chính sách ưu đãi.

Về địa bàn ưu đãi, Luật Đầu tư sửa đổi 2025 đã bổ sung “cụm công nghiệp, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế.” vào nhóm các khu vực được áp dụng ưu đãi đầu tư. Các địa bàn tiếp tục được áp dụng ưu đãi bao gồm: khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao và khu kinh tế. Ngoài ra, các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn vẫn được duy trì trong danh mục, nhằm bảo đảm mục tiêu phát triển đồng đều giữa các vùng miền.

Đặc biệt, Luật bãi bỏ các tiêu chí cứng về quy mô vốn đối với ưu đãi đầu tư đặc biệt, giao Chính phủ quy định mức hỗ trợ linh hoạt, sát với đặc thù từng ngành trọng điểm. Việc thay đổi này không chỉ đảm bảo chính sách hỗ trợ luôn kịp thời, là cơ sở pháp lý quan trọng để Thành phố chủ động hơn trong việc thu hút và giữ chân các nhà đầu tư chiến lược có tác động lan tỏa lớn đến kinh tế - xã hội (Điều 17).

Thứ sáu, cải cách mạnh mẽ quy trình đầu tư trong nước và đầu tư ra nước ngoài

Luật mở rộng các trường hợp được miễn ký quỹ, tối ưu hóa thủ tục điều chỉnh dự án và bãi bỏ nhiều yêu cầu xin điều chỉnh chủ trương đầu tư không còn phù hợp. Đồng thời, cơ chế quản lý đầu tư ra nước ngoài được phân cấp về Bộ Tài chính (Điều 41, 42), giúp doanh nghiệp chủ động và nhanh chóng hơn khi mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế.

Thứ bảy, thống nhất và thông thoáng thủ tục chuyển nhượng dự án

Luật khẳng định mọi dự án đã có quyết định chủ trương đầu tư đều thực hiện thủ tục chuyển nhượng theo Luật Đầu tư, cho phép chuyển nhượng ngay sau khi có quyết định chủ trương mà không phải chờ hoàn tất thủ tục đất đai (Điều 34). Quy định này được kỳ vọng sẽ khơi thông mạnh mẽ thị trường mua bán, chuyển nhượng dự án.

Thứ tám, linh hoạt thời hạn hoạt động của dự án

Nhà đầu tư nhận chuyển nhượng dự án được quyền đề xuất điều chỉnh thời hạn hoạt động phù hợp với phương án tài chính và chu kỳ kinh doanh, trên cơ sở đáp ứng các điều kiện chặt chẽ về giải ngân, đổi mới công nghệ và bảo vệ môi trường (Điều 52). Đây chính là chìa khóa để luân chuyển nguồn lực đầu tư từ những đơn vị kém hiệu quả sang những nhà đầu tư có năng lực tài chính và công nghệ vượt trội hơn.

Để các quy định của Luật Đầu tư năm 2025 sớm đi vào thực tiễn và phát huy hiệu quả, cần tập trung triển khai đồng bộ 04 nhóm giải pháp trọng tâm:

Trước hết, các chủ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp cần chủ động chuẩn bị sẵn sàng quỹ đất sạch và hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, bảo đảm điều kiện để nhà đầu tư có thể khởi công ngay khi áp dụng cơ chế thủ tục đầu tư đặc biệt, tránh tình trạng chính sách đã thông nhưng mặt bằng chưa sẵn sàng.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh chuyển mạnh từ cơ chế “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, doanh nghiệp được trao quyền chủ động lớn hơn nhưng đồng thời phải nâng cao trách nhiệm giải trình. Việc tuân thủ đầy đủ các quy định về quy hoạch, xây dựng, bảo vệ môi trường và phòng cháy, chữa cháy ngay từ khâu chuẩn bị dự án là yếu tố then chốt, góp phần hạn chế rủi ro trong quá trình hậu kiểm và tạo nền tảng bền vững cho việc duy trì các chính sách đặc thù của Thành phố.

Song song với cải cách thủ tục, Luật cũng định hướng dòng vốn đầu tư vào các ngành mũi nhọn như chip bán dẫn, kinh tế xanh và kinh tế số. Doanh nghiệp cần bám sát các tiêu chí về quy mô vốn và tiến độ giải ngân để tận dụng tối đa các chính sách ưu đãi, hỗ trợ từ ngân sách Nhà nước.

Cuối cùng, các doanh nghiệp trong nước được khuyến khích chủ động mở rộng hoạt động đầu tư ra nước ngoài, tận dụng các quy định mới theo hướng đơn giản hóa thủ tục để nhanh chóng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị toàn cầu.

Với hàng loạt cải cách mang tính đột phá, Luật Đầu tư năm 2025 được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho môi trường đầu tư – kinh doanh, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy việc thu hút, sàng lọc, sử dụng hiệu quả các dòng vốn đầu tư trong giai đoạn phát triển mới. Sự gắn kết chặt chẽ giữa Luật Đầu tư năm 2025 và Nghị quyết số 260/2025/QH15 đã hình thành nền tảng pháp lý quan trọng để Thành phố Hồ Chí Minh triển khai các cơ chế phát triển mới, nâng cao chất lượng môi trường đầu tư và tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước. Trong bối cảnh đó, việc triển khai Luật gắn liền với Chủ đề năm 2026 của Thành phố về “Hoàn thiện, nâng cao chất lượng tổ chức bộ máy – Khai thông thể chế – Đột phá hạ tầng – Nâng cao hiệu quả phục vụ Nhân dân”, là cơ sở quan trọng để Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp cụ thể hóa các cam kết cải cách, tạo động lực cho tăng trưởng nhanh và bền vững của Thành phố trong thời gian tới.