Với việc ban hành đồng bộ Luật số 146/2025/QH15, Nghị định 48/2026/NĐ-CP và Thông tư 09/2026/TT-BNNMT, hành lang pháp lý về môi trường đã có bước chuyển mình mạnh mẽ, tập trung vào việc cắt giảm thủ tục và trao quyền chủ động tối đa cho chính quyền cấp tỉnh.

          Ngày 11 ngày 12 tháng 2025, Quốc hội đã thông qua Luật số 146/2025/QH15 sửa đổi 15 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường (có hiệu lực từ 01/01/2026). Để cụ thể hóa các quy định mới, Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã nhanh chóng ban hành Nghị định 48/2026/NĐ-CP và Thông tư 09/2026/TT-BNNMT vào ngày 29 tháng 01 năm 2026.

          Những văn bản này không chỉ tháo gỡ các "điểm nghẽn" về thủ tục hành chính (TTHC) mà còn thể hiện tư duy quản lý mới: Giảm tải cho Trung ương, chú trọng hậu kiểm, tăng tính tự chủ cho địa phương. Một số điểm nhấn quan trọng:

          Mở rộng đối tượng miễn đánh giá tác động môi trường (ĐTM)

          Luật bổ sung thêm nhóm dự án đầu tư được quy định cụ thể tại các luật hoặc nghị quyết của Quốc hội vào diện không phải thực hiện ĐTM. Điều này giúp đồng bộ hóa các cơ chế đặc thù cho các công trình trọng điểm, rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị đầu tư.

          Phân cấp mạnh mẽ thẩm quyền cho cấp tỉnh

          Một bước đột phá trong lần cải cách này là việc chuyển giao hàng loạt thẩm quyền từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường về cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Theo đó, địa phương sẽ trực tiếp thẩm định ĐTM và cấp Giấy phép môi trường (GPMT) cho nhiều loại hình dự án vốn trước đây thuộc thẩm quyền Trung ương, bao gồm: Dự án đầu tư công không thuộc thẩm quyền quyết định của Trung ương (trừ dịch vụ xử lý chất thải); Dự án chuyển đổi mục đích sử dụng đất tại các khu bảo tồn, rừng tự nhiên quy mô địa phương; Các dự án thủy điện, khai thác dầu thô và khí đốt tự nhiên theo phân cấp.

          Đơn giản hóa tham vấn cộng đồng

          Đối với các dự án đầu tư công đặc biệt, thủ tục tham vấn đã được tối ưu hóa. Thay vì các quy trình phức tạp, chủ dự án chỉ cần thực hiện tham vấn thông qua hình thức đăng tải thông tin công khai trên trang thông tin điện tử, giúp tăng tính minh bạch mà vẫn tiết kiệm thời gian.

          Bãi bỏ thủ tục "Cấp đổi" Giấy phép môi trường

          Trường hợp thay đổi tên dự án đầu tư, cơ sở hay thay đổi chủ dự án đầu tư, cơ sở hoặc các thay đổi khác không thuộc trường hợp điều chỉnh, cấp lại giấy phép môi trường thì chủ dự án đầu tư, cơ sở có trách nhiệm tích hợp trong báo cáo công tác bảo vệ môi trường định kỳ của dự án đầu tư, cơ sở.

          Cơ chế "Giấy phép tích hợp" cho các dự án liền kề

          Nghị định 48/2026/NĐ-CP đã giải quyết bài toán thực tiễn trong quá trình cấp phép đối với một số trường hợp chia tách, sáp nhập, tích hợp các hồ sơ môi trường: Các dự án hoặc cơ sở có cùng địa điểm hoặc liền kề, cùng chủ đầu tư và dùng chung hệ thống xử lý chất thải sẽ được tích hợp quản lý trong một Giấy phép môi trường.

          Số hóa hoàn toàn quy trình điều chỉnh giấy phép

          Toàn bộ quá trình điều chỉnh GPMT được thực hiện thông qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Điều này không chỉ giúp minh bạch hóa quá trình xử lý hồ sơ mà còn cắt giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

          Giảm đối tượng phải vận hành thử nghiệm

          Để giảm áp lực và chi phí vận hành cho các dự án ít nguy cơ, Luật bổ sung miễn bắt buộc vận hành thử nghiệm đối với: Công trình xử lý nước thải đã đấu nối vào hệ thống xử lý tập trung (KCN, cụm công nghiệp, đô thị); các công trình xử lý bụi, khí thải công suất dưới 5.000 m³/giờ.