Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, việc thực thi đầy đủ, hiệu quả các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do (FTA) là nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và doanh nghiệp. Thực hiện chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng theo tinh thần Nghị quyết số 22-NQ/TW của Bộ Chính trị, hệ thống pháp luật về xuất xứ hàng hóa tiếp tục được hoàn thiện, tạo cơ sở pháp lý minh bạch cho hoạt động xuất khẩu.

Ngày 09/9/2025, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư số 49/2025/TT-BCT quy định Quy tắc xuất xứ hàng hóa trong hiệp định thương mại hàng hóa thuộc hiệp định khung về hợp tác kinh tế toàn diện giữa chính phủ các nước thành viên hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á và Chính phủ Đại Hàn Dân Quốc, thay thế các quy định trước đây và cập nhật nhiều nội dung quan trọng, trong đó có quy định mới về cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) mẫu AK, chính thức thực hiện từ ngày 01/5/2026. Đây là văn bản có tác động trực tiếp đến cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt là các dự án thứ cấp đang hoạt động trong các khu chế xuất (KCX), khu công nghiệp (KCN) trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.

Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quy tắc xuất xứ trong bối cảnh hội nhập

Hiệp định AKFTA là một trong những FTA quan trọng giữa ASEAN và Hàn Quốc, tạo điều kiện cắt giảm thuế quan đối với phần lớn dòng thuế khi hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ theo quy định. Tại Việt Nam, việc tổ chức thực hiện các cam kết về xuất xứ hàng hóa được điều chỉnh bởi Luật Quản lý ngoại thương năm 2017 và các nghị định hướng dẫn thi hành của Chính phủ Việt Nam.

Thông tư số 49/2025/TT-BCT được ban hành nhằm cụ thể hóa các quy định về tiêu chí xuất xứ, quy trình chứng nhận và kiểm tra xuất xứ, bảo đảm phù hợp với các sửa đổi, cập nhật của Hiệp định AKFTA cũng như yêu cầu thực tiễn quản lý. Việc thay đổi, chuẩn hóa mẫu C/O mẫu AK và quy định về hồ sơ, trình tự cấp C/O từ ngày 01/5/2026 thể hiện nỗ lực cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, đồng thời tăng cường tính minh bạch, phòng ngừa gian lận thương mại.

Theo đó, doanh nghiệp đề nghị cấp C/O mẫu AK phải đáp ứng đầy đủ tiêu chí xuất xứ như: tiêu chí “hàm lượng giá trị khu vực (RVC)”, tiêu chí “chuyển đổi mã số hàng hóa (CTC)” hoặc các tiêu chí cụ thể theo từng mặt hàng. Quy định mới cũng làm rõ trách nhiệm lưu trữ hồ sơ, chứng từ chứng minh xuất xứ và cơ chế hậu kiểm của cơ quan có thẩm quyền.

Tác động đối với doanh nghiệp thứ cấp tại KCX, KCN

Tại các KCX, KCN do Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (HEPZA) quản lý, nhiều dự án thứ cấp hoạt động trong lĩnh vực dệt may, da giày, điện – điện tử, cơ khí chính xác, chế biến thực phẩm… có thị trường xuất khẩu trọng điểm là Hàn Quốc hoặc các nước ASEAN. Việc đáp ứng quy tắc xuất xứ theo AKFTA có ý nghĩa quyết định trong việc hưởng ưu đãi thuế quan, nâng cao lợi thế cạnh tranh của sản phẩm.

Thông tư số 49/2025/TT-BCT đặt ra yêu cầu cao hơn về tính chủ động của doanh nghiệp trong quản trị chuỗi cung ứng và chứng minh nguồn gốc nguyên liệu. Đối với các dự án thứ cấp có tỷ lệ nhập khẩu nguyên phụ liệu lớn, đặc biệt từ các quốc gia ngoài khối ASEAN – Hàn Quốc, việc tính toán hàm lượng giá trị khu vực (RVC) cần được thực hiện chặt chẽ, chính xác để tránh rủi ro bị từ chối C/O hoặc truy thu thuế.

Mặt khác, quy định mới về cấp C/O mẫu AK từ ngày 01/5/2026 đòi hỏi doanh nghiệp phải kịp thời cập nhật biểu mẫu, quy trình kê khai, chữ ký số và hệ thống khai báo điện tử. Việc chậm thích ứng có thể dẫn đến gián đoạn hoạt động xuất khẩu, ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng và uy tín với đối tác nước ngoài.

Vai trò của Ban Quản lý trong hỗ trợ doanh nghiệp thực thi

Với chức năng quản lý nhà nước trực tiếp tại KCX, KCN, Ban Quản lý giữ vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp và các cơ quan trung ương trong việc triển khai chính sách mới. Trên cơ sở Luật Quản lý ngoại thương và các văn bản hướng dẫn, Ban Quản lý cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến nội dung Thông tư số 49/2025/TT-BCT đến cộng đồng doanh nghiệp thứ cấp.

Đồng thời, việc phối hợp với các đơn vị được ủy quyền cấp C/O, tổ chức tập huấn chuyên sâu về quy tắc xuất xứ AKFTA, hướng dẫn doanh nghiệp xây dựng hệ thống quản lý chứng từ, truy xuất nguồn gốc nguyên liệu là giải pháp thiết thực nhằm giảm thiểu rủi ro pháp lý. Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến, tích hợp thủ tục liên quan đến xuất xứ hàng hóa trên nền tảng điện tử sẽ góp phần thực hiện mục tiêu cải cách hành chính theo Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2021–2030 của Chính phủ.

Chủ động thích ứng để nâng cao năng lực cạnh tranh

Thông tư số 49/2025/TT-BCT không chỉ là sự điều chỉnh về mặt kỹ thuật trong cấp C/O mẫu AK, mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực tuân thủ của doanh nghiệp trong bối cảnh thương mại quốc tế ngày càng chú trọng tính minh bạch và xuất xứ thực chất của hàng hóa. Đối với các dự án thứ cấp tại KCX, KCN Thành phố Hồ Chí Minh, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để tái cấu trúc chuỗi cung ứng, gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng trong nước.

Việc chủ động nắm bắt, triển khai kịp thời quy định mới sẽ giúp doanh nghiệp duy trì ưu đãi thuế quan theo AKFTA, mở rộng thị phần xuất khẩu sang Hàn Quốc và các nước thành viên ASEAN. Qua đó, góp phần củng cố vai trò của các KCX, KCN Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm sản xuất, xuất khẩu quan trọng của cả nước.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và cạnh tranh gay gắt, tuân thủ nghiêm túc quy định về quy tắc xuất xứ không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là yếu tố quyết định uy tín và vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế. Việc triển khai hiệu quả Thông tư số 49/2025/TT-BCT sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững, nâng cao chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của cộng đồng doanh nghiệp trong các khu chế xuất, khu công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh.