Ngày 11 tháng 12 năm 2025, Quốc hội khóa XV đã ban hành Luật Đầu tư số 143/2025/QH15, văn bản pháp luật quan trọng định hình hoạt động đầu tư kinh doanh tại Việt Nam trong giai đoạn mới. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 03 năm 2026, kế thừa và hoàn thiện các quy định từ Luật Đầu tư năm 2020 nhằm nâng cao tính minh bạch, thuận lợi hóa thủ tục đầu tư và thúc đẩy thu hút đầu tư chất lượng cao. Trong đó, Điều 28 quy định về thủ tục đầu tư đặc biệt là điểm mới nổi bật, được Ban Quản lý các khu công nghiệp, khu chế xuất đặc biệt quan tâm do liên quan trực tiếp đến thời gian, thủ tục và điều kiện triển khai dự án đầu tư trong các khu vực này.

1. Bối cảnh chính sách và xu hướng cải cách thủ tục đầu tư

Quy định về thủ tục đầu tư đặc biệt tại Điều 28 của Luật Đầu tư thể hiện bối cảnh cải cách mạnh mẽ về thủ tục hành chính nhằm rút ngắn thời gian thực hiện dự án và tạo thuận lợi tối đa cho nhà đầu tư. Đây là định hướng phù hợp với các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về cải thiện môi trường đầu tư – kinh doanh, được nhấn mạnh tại Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 03/6/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về phát triển kinh tế tư nhân và các nghị quyết của Chính phủ về cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực đầu tư.

Việc bổ sung thủ tục đặc biệt vào Luật Đầu tư mới không chỉ rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ mà còn tạo cơ chế linh hoạt cho các dự án đầu tư đáp ứng các tiêu chí nhất định, đặc biệt trong các vùng kinh tế trọng điểm như khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao và các vùng ưu tiên khác.

2. Nội dung chính của thủ tục đầu tư đặc biệt theo Điều 28

a. Phạm vi áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt

Theo quy định tại khoản 1 Điều 28 Luật Đầu tư 143/2025/QH15, nhà đầu tư có quyền đăng ký thực hiện dự án đầu tư theo thủ tục đầu tư đặc biệt đối với các dự án tại các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu vực kinh tế trọng điểm như khu kinh tế, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu vực tự do thương mại, trung tâm tài chính quốc tế và các khu chức năng tương đương (specialized zones). Điều này mở rộng phạm vi áp dụng thủ tục đặc biệt so với các quy định trước đây, khi chỉ giới hạn cho một số dự án công nghệ cao hoặc chiến lược.

Điều 28 cũng nêu rõ thủ tục này không áp dụng đối với dự án yêu cầu chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định của Chính phủ, bảo đảm cân đối giữa ưu đãi thủ tục và quản lý rủi ro đối với các dự án quy mô lớn, nhạy cảm.

b. Miễn trừ các thủ tục tiền kiểm

Một trong những điểm đột phá nhất của thủ tục đầu tư đặc biệt là miễn trừ một loạt thủ tục tiền kiểm bắt buộc theo Luật Đầu tư và các luật chuyên ngành bao gồm:

• Thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư;
• Thẩm định công nghệ;
• Lập báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM);
• Lập quy hoạch chi tiết;
• Xử lý giấy phép xây dựng;
• Phê duyệt và cấp phép trong lĩnh vực phòng cháy chữa cháy;
• Và một số thủ tục hành chính khác liên quan đến xây dựng, môi trường.

Thay vì các thủ tục này, nhà đầu tư chỉ cần nộp cam kết bằng văn bản bảo đảm tuân thủ các quy định pháp luật về môi trường, xây dựng, phòng cháy chữa cháy và các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan. Đồng thời, hồ sơ phải bao gồm phân tích sơ bộ về tác động môi trường và các biện pháp giảm thiểu tác động đó như một thay thế đối với yêu cầu lập báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM).

Cách tiếp cận này thể hiện tư duy “hậu kiểm” trong quản lý nhà nước, phù hợp với xu hướng cải cách hiện nay nhằm rút ngắn thời gian đầu tư và giảm gánh nặng thủ tục cho nhà đầu tư mà vẫn bảo đảm quản lý rủi ro.

3. Ý nghĩa của thủ tục đầu tư đặc biệt từ góc độ Ban Quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất

a. Rút ngắn thời gian triển khai dự án

Đối với Ban Quản lý các khu công nghiệp, khu chế xuất, thủ tục đầu tư đặc biệt có ý nghĩa thiết thực trong việc rút ngắn thời gian thụ lý, xét duyệt và triển khai dự án đầu tư, nhất là các dự án quy mô vừa và lớn đáp ứng yêu cầu pháp luật. Trước đây, việc lập hồ sơ ĐTM, quy hoạch chi tiết và các thủ tục tiền kiểm khác thường kéo dài từ vài tháng đến hơn một năm, ảnh hưởng đến tiến độ đầu tư. Thủ tục đầu tư đặc biệt giúp giảm thiểu các bước tiền kiểm này, tạo thuận lợi để nhà đầu tư sớm đi vào sản xuất kinh doanh.

b. Thực hiện phân cấp, ủy quyền

Thủ tục đầu tư đặc biệt đòi hỏi các Ban Quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất phối hợp chặt chẽ với sở, ngành liên quan để kiểm soát và theo dõi việc tuân thủ cam kết của nhà đầu tư đối với các tiêu chuẩn pháp luật về môi trường, xây dựng và PCCC. Điều này không chỉ tăng cường tính phối hợp liên ngành mà còn nâng cao trách nhiệm quản lý của Ban trong vai trò cơ quan đầu mối tiếp nhận hồ sơ và giám sát dự án.

c. Tăng tính linh hoạt trong thu hút đầu tư

Thủ tục đầu tư đặc biệt là công cụ linh hoạt để Ban Quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất thu hút các dự án có yếu tố công nghệ, đổi mới sáng tạo, sử dụng công nghệ mới vào khu vực quản lý, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế theo mô hình khu công nghiệp hiện đại, hấp dẫn đầu tư chất lượng cao.

4. Thách thức và yêu cầu triển khai hiệu quả

Mặc dù thủ tục đầu tư đặc biệt mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc triển khai cũng đặt ra một số yêu cầu:

• Cần có hệ thống quy trình nội bộ, checklist kiểm tra tuân thủ pháp luật rõ ràng để đảm bảo cam kết của nhà đầu tư được giám sát hiệu quả;
• Cơ quan chức năng phải tăng cường giám sát sau cấp IRC (Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư) để phát hiện và xử lý kịp thời vi phạm cam kết;
• Cần có hướng dẫn chi tiết của Chính phủ/Nghị định về điều kiện, hồ sơ, thời hạn giải quyết thủ tục đầu tư đặc biệt để tránh cách hiểu khác nhau trong thực tiễn. (Chính phủ được giao quyền quy định chi tiết Điều 28).

5. Kết luận

Quy định về thủ tục đầu tư đặc biệt tại Điều 28 của Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 là bước tiến quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính đối với hoạt động đầu tư tại Việt Nam, đặc biệt phù hợp với bối cảnh thu hút đầu tư theo định hướng công nghệ và đổi mới sáng tạo. Từ góc độ Ban Quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất, cơ chế này giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, nâng cao tính linh hoạt trong thu hút đầu tư và thúc đẩy triển khai dự án nhanh chóng, góp phần phát triển khu công nghiệp hiện đại, hiệu quả và hấp dẫn đầu tư trong nước và quốc tế.

Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả cơ chế này, Ban Quản lý cần chuẩn bị tốt hệ thống hướng dẫn nội bộ, tăng cường phối hợp liên ngành và xây dựng khung giám sát sau cấp phép rõ ràng, bảo đảm vừa tạo thuận lợi cho nhà đầu tư vừa bảo vệ lợi ích công cộng và tuân thủ pháp luật.